Özet: İşçilik alacakları, iş ilişkisi nedeniyle işçinin işverenden isteyebileceği ücret niteliğindeki alacaklar (maaş, fazla mesai, hafta tatili, genel tatil, yıllık izin ücreti) ile tazminatların (kıdem, ihbar, kötüniyet, işe iade, ayrımcılık, iş kazası ve mobbing tazminatı) ortak adıdır. Hangi alacağın doğacağını iş sözleşmesinin sona erme biçimi belirler: istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz, haklı nedenle fesheden veya işverence çıkarılan işçi (ahlak ve iyi niyete aykırılık hariç) en az 1 yıllık kıdemle alır. Çalışma karşılığı alacaklar ise fesih türünden bağımsızdır. Kıdem tazminatı her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücrettir ve 1 Temmuz ile 31 Aralık 2026 arasında sona eren sözleşmelerde tavan 73.729,87 TL‘dir. İhbar tazminatı kıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 haftalık ücrettir. Ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı için zamanaşımı 5 yıldır; ücret ve fazla mesaide süre her ayın alacağı için ayrı işler. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulur, son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde dava açılır. İşçi veya işveren alacağı ve işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır, her alacak kalemi başvuruda ve son tutanakta tek tek yazılmalıdır, başvuru zamanaşımını durdurur. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı davaları kapsam dışıdır. İspat yükü kural olarak iddia edene aittir: fazla mesaiyi işçi, ücretin ödendiğini ve iznin kullandırıldığını işveren ispatlar. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro işçi aleyhine delil olur. Gününde ödenmeyen ücrete ve kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz, diğer tazminatlara temerrüt tarihinden itibaren yasal faiz işler. Dava, davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer iş mahkemesinde basit yargılama usulüyle görülür. 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ile belirsiz alacak davası kaldırıldı. Artık kısmi dava açılır ve talep aynı davada bir defaya mahsus artırılabilir. Fesih biçimini baştan doğru kurmak, süreleri kaçırmamak, imzadan önce belgeyi okumak ve belgeleri işten ayrılmadan toplamak sonucu en çok etkileyen dört adımdır.
Son güncelleme: Kasım 2026. Kıdem tazminatı tavanı, 1 Temmuz ile 31 Aralık 2026 arasında sona eren iş sözleşmeleri için geçerli tutara göre verilmiştir. 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 12. Yargı Paketinin (7589 sayılı Kanun) iş davalarını ilgilendiren hükümleri ayrıca belirtilmiştir. Rakamlı örnekler anlatım içindir, kendi alacağınızın güncel hesabı için hesaplama araçlarımızı kullanabilirsiniz.
Bu yazı, iş hukuku rehber serimizin merkezidir. Alacağınızın tutarını işçilik alacağı hesaplama aracımızla, kıdem ve ihbar tazminatını kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızla, işten ayrıldıktan sonraki ödenek hakkınızı işsizlik maaşı hesaplama aracımızla, dava yoluna gitmenin maliyetini dava masrafı hesaplama aracımızla görebilirsiniz. Tek tek konular için istifa eden işçinin kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, maaş ödenmezse ne yapılır, mobbing, ibraname imzaladım ne olur, iş davalarında zorunlu arabuluculuk, SGK hizmet tespit davası ve iş kazası tazminatı yazılarımıza bakabilirsiniz.
İşçilik Alacakları Nedir?
İşçilik alacakları, iş ilişkisi nedeniyle işçinin işverenden isteyebileceği para alacaklarının ortak adıdır. Kanunlarda “işçilik alacağı” diye tek bir kalem yoktur. Bu ifade, çalışma sırasında doğan ücret niteliğindeki alacakları ile iş sözleşmesinin sona ermesiyle veya işverenin kusuruyla doğan tazminatları birlikte anlatmak için kullanılır. Maaş, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti birinci gruba; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade tazminatı, ayrımcılık ve iş kazası tazminatı ikinci gruba girer.
İki grubun ayrılması akademik bir ayrım değildir. Ödenmeyen bir alacağın hangi gruba girdiği; üzerine hangi faizin işleyeceğini, hangi kesintilerin yapılacağını, ne kadar sürede zamanaşımına uğrayacağını ve mahkemede nasıl ispatlanacağını belirler:
| Özellik | Ücret niteliğindeki alacaklar | Tazminat niteliğindeki alacaklar |
|---|---|---|
| Kalemler | Maaş, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil (UBGT) ücreti, yıllık izin ücreti, prim ve ikramiye | Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, işe iade tazminatı, ayrımcılık tazminatı, iş kazası ve mobbing tazminatı |
| Doğum anı | Çalışma karşılığı olarak, ödeme günü gelince | Feshin veya zarar verici olayın gerçekleşmesiyle |
| Kesintiler | Gelir vergisi, damga vergisi, SGK işçi payı ve işsizlik sigortası primi kesilir | Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir. İhbar tazminatında gelir vergisi ve damga vergisi gündeme gelir. Manevi tazminat gibi kalemler ayrıca değerlendirilir |
| Faiz | Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (4857 m.34) | Kıdem tazminatında mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (1475 m.14). Diğer tazminatlarda temerrüt ve yasal faiz kuralları devreye girer |
| Zamanaşımı | Beş yıl (4857 m.32, Ek m.3) | Kıdem, ihbar, kötüniyet ve eşit davranma tazminatında beş yıl (Ek m.3). İşe iade için bir aylık hak düşürücü süre. İş kazası ve mobbing tazminatında görüş ayrılıkları vardır |
İşçi kavramı da önemlidir. Bu rehber, 4857 sayılı İş Kanunu‘na veya 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nın hizmet sözleşmesi hükümlerine tabi işçileri anlatır. İşçi ile işveren arasında iş ilişkisinden doğan her türlü uyuşmazlığa bakmakla görevli mahkeme iş mahkemesidir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5). Memurlar ve diğer kamu görevlileri farklı mevzuata tabidir ve idari yargıda dava açar, bu yazının kapsamı dışındadır.
Alacak iki yönlü de olabilir. İşveren de işçiden alacaklı olabilir: işçi bildirim süresine uymadan işi bırakırsa işveren ihbar süresine ait ücret tutarında tazminat isteyebilir, işçiye finanse edilen eğitim giderleri veya sözleşmedeki cezai şart gibi kalemler de uyuşmazlık konusu olabilir. Zorunlu arabuluculuk ve zamanaşımı kuralları iki taraf için de geçerlidir.
İşçilik Alacakları Bir Bakışta
Aşağıdaki tablo, sorulan soruların çoğunun cevabını tek yerde toplar. Her satırın ayrıntısı yazının ilerleyen bölümlerindedir:
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | Aynı işverende en az bir yıl çalışan işçiye, kanundaki hallerden biriyle iş sözleşmesi sona ererse her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir. Hesapta üst sınır (tavan) vardır. | 1475 m.14 |
| Kıdem tazminatı tavanı | 1 Temmuz ile 31 Aralık 2026 arasında sona eren sözleşmeler için 73.729,87 TL. 1 Ocak ile 30 Haziran 2026 arası için 64.948,77 TL. | Her dönem için ilan edilen tavan |
| İhbar süreleri | Kıdeme göre 2, 4, 6 veya 8 hafta. Süreye uyulmazsa bu süreye ait ücret tutarında tazminat ödenir. | 4857 m.17 |
| Fazla mesai | Haftalık 45 saati aşan çalışma saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Yıllık üst sınır 270 saattir. | 4857 m.41 |
| Yıllık izin | Hizmet süresine göre 14, 20 veya 26 gün. Kullanılmayan izin, sözleşme sona erince son ücret üzerinden ödenir. | 4857 m.53, m.59 |
| Maaş ödenmezse | Ödeme gününden itibaren 20 gün sonra işçi iş görmekten kaçınabilir. Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler. | 4857 m.34 |
| Zamanaşımı | Ücret, fazla mesai, yıllık izin ücreti, kıdem ve ihbar tazminatı için beş yıl. | 4857 m.32, Ek m.3 |
| İşe iade | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvuru, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava. | 4857 m.20 |
| Arabuluculuk | İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade davalarında dava şartıdır. İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı kapsam dışıdır. | 7036 m.3 |
| Görevli ve yetkili mahkeme | İş mahkemesi. Davalının yerleşim yeri veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. | 7036 m.5, m.6 |
| Yargılama usulü | Basit yargılama usulü uygulanır. Temyiz edilemeyen kararlar arasında işe iade kararları da vardır. | 7036 m.7, m.8 |
| İspat yükü | Kural olarak iddia ettiği vakıadan lehine hak çıkaran tarafa aittir. Fazla mesaiyi işçi, ücretin ödendiğini işveren ispatlar. | HMK m.190 |
Sorunuza Göre Hangi Yazıyı Okumalısınız?
İşçilik alacakları geniş bir alandır ve çoğu kişi tek bir soruyla gelir. Aşağıdaki tablo, sorunuza en yakın ayrıntılı yazıya yönlendirir. Yazının geri kalanı ise bütün konuları bir araya getiren genel çerçevedir:
| Sorunuz | Okumanız gereken yazı |
|---|---|
| İstifa ettim, kıdem tazminatı alabilir miyim? Hangi hâllerde haklı fesih sayılır? | İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi? |
| Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır, nasıl ispatlanır? | Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? |
| Kullanmadığım yıllık izinlerin ücretini alabilir miyim? | Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır? |
| Maaşım yatmıyor, işe gitmeyebilir miyim, işten çıkabilir miyim? | Maaş Ödenmezse Ne Yapılır? |
| İşyerinde sistemli baskı, dışlama veya aşağılama görüyorum. | Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedir? |
| İbraname veya ikale imzaladım, hakkım gider mi? | İbraname İmzaladım, Ne Olur? |
| Dava açmadan önce arabulucuya gitmem gerekiyor mu? | İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk |
| İşten çıkarıldım, geri dönmek istiyorum. | İşe İade Davası ve Süreçleri |
| Bildirim süresi ne kadar, ihbar tazminatı ne zaman ödenir? | İhbar Süresi Nedir? |
| Sigortasız veya eksik sigortalı çalıştım. | SGK Hizmet Tespit Davası |
| İş kazası geçirdim veya meslek hastalığına yakalandım. | İş Kazası Tazminatı, geçici iş göremezlik ve sürekli iş göremezlik yazıları |
| Belirli süreli sözleşmeyle çalışıyorum, süre bitince ne olur? | Belirli Süreli İş Sözleşmeleri |
| Resmî tatilde çalıştım, ücretim nasıl ödenmeli? | 29 Ekim’de Çalışan İşçinin Ücreti ve İzin Hakları |
| Alacağım için icra takibi başlatmak istiyorum. | İcra Ne Demek?, Cebri İcra Nedir? ve Haciz Nedir? yazıları |
İşçilik Alacakları Nelerdir? Alacak Kalemleri Tablosu
Bir iş uyuşmazlığında akla gelen kalemlerin tamamı aşağıdaki tabloda toplanmıştır. “Hesabın özü” sütunu yalnızca yön göstermek içindir, ayrıntılı hesap ilgili yazılardadır:
| Alacak | Ne zaman doğar? | Hesabın özü | Ayrıntı |
|---|---|---|---|
| Ödenmeyen ücret | Ücretin ödeme günü geçince | Ödenmeyen dönemlerin brüt ücreti. Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler. | Maaş ödenmezse |
| Fazla mesai ücreti | Haftalık 45 saati aşan çalışma yapıldığında | Saatlik ücret (aylık brüt ücret / 225) x 1,5 x fazla çalışılan saat. Sözleşmedeki süre 45 saatten kısaysa aradaki saatler %25 zamlıdır. | Fazla mesai |
| Hafta tatili ücreti | Haftalık 24 saatlik kesintisiz dinlenme verilmeden çalıştırıldığında | Çalışılmayan hafta tatili günü zaten ücretlidir. Tatil gününde çalışılmışsa o gün için ayrıca zamlı ücret hesaplanır. | Fazla mesai |
| UBGT ücreti | Ulusal bayram ve genel tatil günü çalışıldığında | Çalışılmayan günün ücreti zaten ödenir. Çalışılırsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret eklenir. | 29 Ekim’de çalışmak |
| Yıllık izin ücreti | Hak edilen izin kullanılmadan sözleşme sona erdiğinde | Kullanılmayan izin günü x sözleşmenin sona erdiği tarihteki günlük ücret. | Yıllık izin |
| Kıdem tazminatı | En az bir yıl çalışılmış ve kanundaki hallerden biriyle sözleşme sona ermişse | Her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret. Artan aylar ve günler oranlanır. Tavanı aşamaz. | Kıdem tazminatı |
| İhbar tazminatı | Bildirim süresine uyulmadan fesih yapıldığında | 2, 4, 6 veya 8 haftalık ücret tutarı. | İhbar süresi |
| Kötüniyet tazminatı | İş güvencesi kapsamı dışındaki işçinin sözleşmesi fesih hakkı kötüye kullanılarak sona erdirildiğinde | Bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat. | Aşağıdaki bölüm |
| İşe iade tazminatı ve boşta geçen süre ücreti | Feshin geçersizliği mahkemece tespit edilip işçi işe başlatılmadığında | 4 ila 8 aylık ücret tutarında tazminat, ayrıca en çok 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ve hakları. | İşe iade |
| Ayrımcılık tazminatı | Eşit işlem borcuna aykırılık olduğunda | Dört aya kadar ücret tutarında uygun tazminat ve yoksun kalınan haklar. | Aşağıdaki bölüm |
| Prim, ikramiye, yol, yemek ve benzeri | Sözleşme, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması gereği | Sözleşmedeki koşullara bağlıdır. Düzenli ödenenler kıdem ve ihbar hesabında ücrete eklenir. | Aşağıdaki bölüm |
| İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı | İşverenin kusuruyla işçi zarar gördüğünde | Maddi ve manevi tazminat. Aktüer bilirkişi hesabıyla belirlenir. | İş kazası tazminatı |
| Mobbing nedeniyle manevi tazminat | Sistemli psikolojik taciz ispatlandığında | Hâkimin takdiriyle belirlenir. | Mobbing |
SGK prim eksikliği, işçilik alacağı tablosundaki bir kalem değildir ama sıklıkla alacaklarla birlikte gelir. Bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmanın SGK kayıtlarına işlenmesi için ayrı bir dava gerekir, bunu SGK hizmet tespit davası yazımızda anlattık.
Ücret ve Ücret Niteliğindeki Alacaklar
Ücret, işçinin çalışmasının karşılığıdır. 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 32. maddesine göre ücret en geç ayda bir ödenir ve ödeme günü iş sözleşmesinde, toplu iş sözleşmesinde veya işyeri uygulamasında belirlenir. Ücretin ödendiği her seferde işveren, işçiye ücret hesabını gösteren bir pusula (bordro) vermek zorundadır; bu pusulada fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi eklemeler ile vergi, sigorta primi ve icra gibi her çeşit kesintinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir (m.37).
Ücretin ödenmemesi hâlinde işçinin önünde birkaç yol vardır. Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir sebep olmadan ödenmeyen ücret için işçi iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir; bu sebeple işçinin sözleşmesi feshedilemez ve gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (m.34). Ayrıca ücretin ödenmemesi, işçi için haklı fesih sebebi de olabilir. Bu yolların her birinin koşulları ve tuzakları maaş ödenmezse ne yapılır yazımızda anlatılmıştır.
Fazla mesai. Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve her saat için normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarı %50 yükseltilerek ödenir. Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, bu süre ile 45 saat arasındaki çalışma “fazla sürelerle çalışma” sayılır ve %25 zamlı ödenir. Fazla çalışmanın toplamı bir yılda 270 saati geçemez; işçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman da kullanabilir (4857 sayılı İş Kanunu m.41). Saatlik ücret, haftalık 45 saat için aylık ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur. İspat sorunları ve ücrete dahil maddeleri fazla mesai ücreti yazımızın konusudur.
Hafta tatili ve genel tatil. İşçiye, çalışmış olmaları koşuluyla yedi günlük bir zaman diliminde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilir ve çalışılmayan hafta tatili günü için işveren o günün ücretini tam olarak öder (m.46). Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde ise işçi çalışmazsa o günün ücreti bir iş karşılığı olmaksızın tam ödenir, çalışırsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücret eklenir (m.47). Aynı saati hem fazla mesai hem tatil çalışması olarak iki kez hesaplamak hatalı olur, mahkeme bilirkişi raporunda bu çakışmayı ayıklar.
Yıllık izin ücreti. En az bir yıl çalışmış işçiye yıllık ücretli izin verilir. İzin süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) 14 günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlar için 20 günden, on beş yıl ve daha fazlası için 26 günden az olamaz; yer altı işlerinde bu süreler dörder gün artırılır, on sekiz ve daha küçük yaştaki ile elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin 20 günden az olamaz (m.53). Yıllık izin hakkından vazgeçilemez. İş sözleşmesi herhangi bir nedenle sona erdiğinde kullanılmayan izin sürelerinin ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir ve bu ücretin zamanaşımı sözleşmenin sona erdiği tarihten başlar (m.59). Ayrıntılar yıllık izin ücreti yazımızdadır.
Prim, ikramiye ve yan haklar. Sözleşmede, toplu iş sözleşmesinde veya yerleşik işyeri uygulamasında yer alan prim, ikramiye, yol, yemek ve benzeri ödemeler de işçilik alacağıdır. Bunların kıdem ve ihbar tazminatı hesabına dahil edilip edilmeyeceği ödemenin düzenli ve sürekli olmasına bağlıdır. Düzenli yapılan ödemeler “giydirilmiş ücrete” eklenir. Bu yüzden maaş bordrosundaki çıplak ücret, tazminat hesabında kullanılan ücretten çoğu zaman düşüktür.
Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı, 1475 sayılı İş Kanunu‘nun hâlâ yürürlükte olan 14. maddesine dayanır. İşçiye bu tazminatın ödenmesi için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olması ve iş sözleşmesinin kanunda sayılan hallerden biriyle sona ermesi gerekir. Kanundaki haller şunlardır:
- İşverenin, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (4857 m.25/II) dışındaki sebeplerle sözleşmeyi feshetmesi,
- İşçinin, 4857 m.24 uyarınca haklı nedenle sözleşmeyi feshetmesi,
- Muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle sona ermesi,
- Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı ya da toptan ödeme almak amacıyla sona ermesi, ayrıca emeklilik için aranan yaş dışındaki şartları tamamlayan işçinin kendi isteğiyle ayrılması,
- Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması,
- İşçinin ölümü.
Her tam yıl için 30 günlük ücret tutarında ödenir, bir yıldan artan süreler aynı oranla hesaplanır. Hesapta kullanılan ücret çıplak maaş değil, işçiye sağlanan para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin eklendiği giydirilmiş brüt ücrettir. Sonuç, sözleşmenin sona erdiği tarihte geçerli olan tavanı aşamaz. 2026 yılında tavan, 1 Ocak ile 30 Haziran arasında 64.948,77 TL, 1 Temmuz ile 31 Aralık arasında 73.729,87 TL’dir. Kıdem tazminatının zamanında ödenmemesi hâlinde mevduata uygulanan en yüksek faiz işler (m.14). Zamanaşımı beş yıldır (4857 Ek m.3). Kıdem tazminatının hangi ayrılışlarda doğduğu, istifa ile haklı fesih arasındaki çizgi ve fesih bildiriminin nasıl yapılacağı istifa eden işçi kıdem tazminatı yazımızda ayrıntılıdır.
İhbar Tazminatı ve Kötüniyet Tazminatı
Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshetmek isteyen tarafın önce durumu karşı tarafa bildirmesi gerekir. 4857 sayılı İş Kanunu‘nun 17. maddesine göre sözleşme, işi altı aydan az sürmüş işçi için bildirimden iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar sürmüş işçi için dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş işçi için altı hafta ve üç yıldan fazla sürmüş işçi için sekiz hafta sonra feshedilmiş sayılır. Bu süreler asgaridir ve sözleşmeyle artırılabilir. Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat öder. İşveren, bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi feshedebilir. Haklı nedenle derhal fesihte bildirim süresi aranmaz ve ihbar tazminatı doğmaz. Bildirim sürelerinin ayrıntısı ihbar süresi yazımızdadır.
Kötüniyet tazminatı daha az bilinen bir kalemdir. İşveren, iş güvencesi hükümlerinin (m.18 ila 21) uygulanma alanı dışında kalan bir işçinin sözleşmesini fesih hakkını kötüye kullanarak sona erdirirse, işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödemesi gerekir. Fesih için bildirim şartına da uyulmamışsa ihbar tazminatı ayrıca ödenir (m.17). Bu kalem, otuzdan az işçi çalıştıran işyerinde veya altı aylık kıdemi olmayan işçide gündeme gelir. Zamanaşımı beş yıldır (Ek m.3).
İşe İade ile İlgili Alacaklar
İş güvencesi kapsamındaki işçi, yani otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçi, geçerli sebep gösterilmeden veya gösterilen sebep geçerli olmadan işten çıkarılırsa feshe itiraz edebilir (4857 sayılı İş Kanunu m.18 ve m.20). Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükü işverene aittir. Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse, işçi kesinleşen kararın tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe başlamak için başvurur ve işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Başlatmazsa işçiye en az dört, en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödenir; ayrıca kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için en çok dört aya kadar doğmuş ücret ve diğer haklar (boşta geçen süre alacağı) da ödenir (m.21). Süreler çok kısadır: fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır. Konunun tamamı işe iade davası ve süreçleri yazımızdadır.
Ayrımcılık ve Eşit İşlem Tazminatı
4857 sayılı İş Kanunu‘nun 5. maddesi, iş ilişkisinde dil, ırk, renk, cinsiyet, engellilik, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep gibi sebeplere dayalı ayrım yapılmasını yasaklar. Kısmî süreli çalışanla tam süreli çalışan, belirli süreli çalışanla belirsiz süreli çalışan arasında esaslı sebep olmadan farklı işlem yapılamaz. Cinsiyet veya gebelik nedeniyle farklı işlem ve eşit değerde iş için daha düşük ücret de yasaktır. Aykırılık hâlinde işçi, dört aya kadar ücreti tutarında uygun bir tazminat ile yoksun bırakıldığı haklarını isteyebilir. İspat bakımından işçiye kolaylık tanınmıştır: işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyarsa, ihlalin bulunmadığını işveren ispat etmek zorunda kalır.
İş Kazası, Meslek Hastalığı ve Mobbing Tazminatları
Bu kalemler çalışma karşılığı olan alacaklardan farklı olarak işçinin uğradığı zararın giderilmesini hedefler. Hukuki dayanaklarından biri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nın 417. maddesinde düzenlenen işverenin işçiyi koruma borcudur; işveren işyerindeki tehlikelere karşı gerekli her türlü önlemi almak zorundadır. Zarar doğduğunda tazminat için işverenin kusuru aranır, miktar ise maddi tazminatta aktüer bilirkişi hesabıyla, manevi tazminatta hâkimin takdiriyle belirlenir.
İş kazası ve meslek hastalığı tazminatı davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3). Bu tazminatın kalemleri, SGK gelirlerinden farkı, rücu ve 12. Yargı Paketiyle gelen yeni kurallar iş kazası tazminatı yazımızda, sürekli baskı ve tacize dayanan talepler mobbing yazımızda ayrıntılı işlenmiştir. SGK’dan bağlanan geçici ve sürekli iş göremezlik haklarını geçici iş göremezlik ve sürekli iş göremezlik yazılarımızda bulabilirsiniz. Genel olarak manevi tazminatın nasıl belirlendiğini ise manevi tazminat yazımız anlatır.
Fesih Türüne Göre Hangi Alacaklar Doğar?
Aynı işçi, işten ayrılışının şekline göre bambaşka bir alacak tablosuyla karşılaşır. Bu yüzden alacak hesabına başlamadan önce sorulacak ilk soru “iş sözleşmesi nasıl sona erdi?” sorusudur. Aşağıdaki tablo genel çerçeveyi gösterir, somut dosyada ayrıntılar değişebilir:
| Ayrılış şekli | Kıdem tazminatı | İhbar tazminatı | Ücret, fazla mesai, izin ücreti | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|---|
| İşverenin süreli feshi (bildirim süresi verilerek) | Doğar (en az 1 yıl çalışma) | Doğmaz; süre kullandırılır veya ücreti peşin ödenir | Doğar | İş güvencesi kapsamındaki işçi, feshin geçersizliği için işe iade davası açabilir. |
| İşverenin bildirim süresi vermeden feshi | Doğar (en az 1 yıl çalışma) | Doğar | Doğar | İşveren ihbar süresini kullandırmadığı gibi ücretini de peşin ödemediyse tazminat ödemek zorundadır. |
| İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle haklı feshi (4857 m.25/II) | Doğmaz | Doğmaz | Ücret alacakları ve kullanılmayan yıllık izin ücreti doğar | İşveren, olayı öğrendiği günden itibaren 6 iş günü ve her halde 1 yıl içinde feshetmelidir (m.26). İşçi, haklı sebep bulunmadığını iddia ederek dava açabilir. |
| İşçinin haklı nedenle derhal feshi (4857 m.24) | Doğar (en az 1 yıl çalışma) | Doğmaz | Doğar | Sebep somut yazılmalı, tercihen noterle bildirilmeli, ahlak ve iyi niyet hallerinde 6 iş günü içinde kullanılmalıdır. Haklı sebebi fesheden taraf ispat eder. |
| İşçinin istifası (bildirim süresine uyarak) | Doğmaz | Doğmaz | Doğar | “İstifa ettim” yazan işçi çoğu zaman haklı fesih hakkından da vazgeçmiş olur. |
| İşçinin bildirim süresine uymadan işi bırakması | Doğmaz | İşveren, bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat isteyebilir | Doğar | Haklı sebep yoksa işveren ihbar tazminatı alacaklısı olur (m.17). |
| Emeklilik | Doğar, yaş dışındaki şartların tamamlanması ve kuruma başvuru belgelenmelidir | Ayrılışın şekline göre değerlendirilir | Doğar | Emekliliğe hak kazanmış olmak yetmez, aylık veya toptan ödeme için başvuruyu belgelemek gerekir (1475 m.14). |
| Muvazzaf askerlik | Doğar | Ayrılışın şekline göre değerlendirilir | Doğar | 1475 m.14 bu halleri açıkça sayar. |
| Kadın işçinin evlendikten sonra 1 yıl içinde ayrılması | Doğar | Ayrılışın şekline göre değerlendirilir | Doğar | Süre, evlenme tarihinden itibaren bir yıldır (1475 m.14). |
| İşçinin ölümü | Doğar, mirasçılara ödenir | Doğmaz | Doğar, mirasçılara geçer | Mirasçılar mirasçılık belgesiyle başvurur. |
| Belirli süreli sözleşmenin süresinin dolması | Kanundaki hallerden biri yoksa doğmaz | Doğmaz | Doğar | Süresinden önce feshin sonuçları için belirli süreli iş sözleşmeleri yazımıza bakın. |
| Karşılıklı anlaşma (ikale) | Sözleşmenin içeriğine bağlıdır | Sözleşmenin içeriğine bağlıdır | Sözleşmenin içeriğine bağlıdır | İmzadan önce belgenin hangi alacakları kapsadığına bakın. İbraname yazımız bu konuyu işler. |
İşverenin haklı nedenle feshinin bentleri, altı iş günü kuralı, savunma, ispat ve SGK çıkış kodları işverenin haklı nedenle feshi yazımızda ayrıntılı anlatılmıştır.
Tablodan iki sonuç çıkar. Birincisi, kıdem tazminatının koşulu işçinin kendi isteğiyle ayrılmış olması değil, ayrılışın kanundaki hallerden birine uymasıdır. İşçi kendi isteğiyle ayrılsa bile haklı nedeni varsa kıdem tazminatı alır, işveren işçiyi çıkarsa bile ahlak ve iyi niyete aykırılık sebebiyle haklı çıkarıyorsa vermez. İkincisi, ücret, fazla mesai, hafta tatili ve yıllık izin ücreti gibi çalışma karşılığı alacaklar fesih türünden bağımsızdır. İşçi kendi istifasıyla ayrılmış olsa da çalıştığı dönemin ücretini ve kullanmadığı izin ücretini alır (4857 sayılı İş Kanunu m.59: izin ücreti sözleşmenin herhangi bir nedenle sona ermesi hâlinde ödenir).
Kanundaki diğer haklı fesih hâllerinde de (sağlık sebepleri ve zorlayıcı sebepler, m.24 ve m.25 birinci ve üçüncü bentler) kıdem tazminatı doğar, ancak ihbar tazminatının doğup doğmadığı sebebe ve bildirim şartlarına göre değişir. Bu tür dosyalarda hesaplama yapmadan önce sebebin hangi bende girdiğini netleştirmek gerekir. Haklı fesih bildirimini ve işçinin fesih hakkını kullanma sürelerini istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazımızda anlattık.
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler: Hangi Alacak Ne Zaman Düşer?
İşçilik alacaklarında en çok hak kaybı zamanaşımı yüzünden yaşanır. Konuyu doğru anlamak için iki kavramı ayırmak gerekir. Zamanaşımı, alacağın var olduğunu ama borçlunun ileri sürmesi hâlinde dava edilemez hâle geldiğini gösterir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nın 161. maddesine göre zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz, yani işveren savunmasında zamanaşımı def’ini ileri sürmelidir. Hak düşürücü süre ise sürenin geçmesiyle hakkın kendisinin ortadan kalktığı sürelerdir ve hâkim bunu kendiliğinden dikkate alır. İşe iade başvurusu için tanınan bir aylık süre bu gruptadır.
| Alacak veya hak | Süre | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Ücret (aylık maaş) | 5 yıl | Her ayın ücreti için ödeme gününden; süre her ay için ayrı işler | 4857 m.32 (ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır), TBK m.147 |
| Fazla mesai, hafta tatili, UBGT ücreti | 5 yıl | Ücret niteliğinde olduğu için her dönemin alacağı ayrı ayrı işler; iş sözleşmesi sürerken de işler | 4857 m.32 |
| Yıllık izin ücreti | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten | 4857 Ek m.3, m.59 |
| Kıdem tazminatı | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten | 4857 Ek m.3 |
| İhbar tazminatı | 5 yıl | İş sözleşmesinin bildirim şartına uyulmadan feshedildiği tarihten | 4857 Ek m.3 |
| Kötüniyet tazminatı | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten | 4857 Ek m.3 |
| Eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatı | 5 yıl | İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten | 4857 Ek m.3 |
| İşe iade için arabulucuya başvuru | 1 ay (hak düşürücü) | Fesih bildiriminin tebliğinden | 4857 m.20 |
| İşe iade davası | 2 hafta (hak düşürücü) | Arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten | 4857 m.20 |
| Haklı fesih hakkının kullanılması (ahlak ve iyi niyet hâlleri) | 6 iş günü, her halde 1 yıl | Olayın öğrenildiği günden | 4857 m.26 |
| İş kazası, meslek hastalığı ve mobbing tazminatı | Görüş ayrılığı vardır: sözleşmeye aykırılıkta 10 yıl, haksız fiilde öğrenmeden 2 yıl ve her halde 10 yıl | Zararın ve faili öğrenildiği tarih veya olayın gerçekleştiği tarih | TBK m.146, m.72 |
| Faiz ve bağlı alacaklar | Asıl alacakla birlikte | Asıl alacak zamanaşımına uğrayınca faiz de uğrar | TBK m.152 |
Ücret ve fazla mesai alacaklarında kritik nokta, sürenin her ayın alacağı için ayrı ayrı işlemesidir. Bu yüzden işçi işten ayrıldıktan sonra dava açtığında geriye dönük en çok beş yıllık alacağı isteyebilir, daha eski aylara ait alacaklar işveren zamanaşımı def’ini ileri sürerse düşer. Çalışma devam ederken de süre işlemeye devam eder; “işten ayrılınca hepsini isterim” diye beklemek, her geçen ay eski bir ayın alacağını kaybetmek anlamına gelir. Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücretinde ise süre sözleşmenin bitiminden başlar. 4857 sayılı Kanunun Ek m.3 hükmü 25 Ekim 2017’de yürürlüğe girmiştir; bu tarihten önce sona eren sözleşmelerde eski sürelerin gündeme gelebileceğini akılda tutun.
Zamanaşımını Kesen ve Durduran Haller
Zamanaşımı belirli hâllerde kesilir ve yeniden işlemeye başlar. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nın 154. maddesine göre zamanaşımı şu durumlarda kesilir: borçlunun borcu ikrar etmesi, özellikle faiz ödemesi veya kısmen ifada bulunması; alacaklının dava veya def’i yoluyla mahkemeye başvurması veya icra takibinde bulunması. Kesilmeyle birlikte yeni bir süre işlemeye başlar; borç bir mahkeme kararına bağlanmışsa yeni süre on yıldır (m.156). Bu yüzden işverenin işçiye “ödeyeceğiz” diye yazılı söz vermesi veya kısmi ödeme yapması da alacaklı lehine önemli bir delildir.
Arabuluculuk ise zamanaşımını kesmez, durdurur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu‘nın 3. maddesinin on yedinci fıkrasına göre arabulucuya başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Başvuru süre dolmadan yapılmalıdır, dolmuş bir süreyi geri getirmez. Zamanaşımı def’i ileri sürülen bir alacak artık dava yoluyla tahsil edilemez. Bu yüzden süresi yaklaşan dosyada önce arabulucuya başvurmak ve dava hazırlığını bu sürede yürütmek gerekir.
Kısmi dava açılmışsa zamanaşımı yalnızca dava edilen kısım için kesilir. 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nın 109. maddesine eklenen dördüncü fıkra, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda talebin aynı davada bir defaya mahsus ve tahkikatın sona ermesine kadar artırılabileceğini, artırılan kısım bakımından da zamanaşımının dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılacağını düzenler. Bu yeni kuralın eski tarihli davalara etkisi geçiş hükümlerine göre değerlendirilir.
Son olarak iki uyarı. Kanundaki zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez (TBK m.148) ve zamanaşımından önceden feragat edilemez (TBK m.160). Bu yüzden iş sözleşmesinde veya işe girişte imzalatılan belgelerde yer alan “şu süre içinde başvurmayan hakkını kaybeder” türü kayıtlara güvenmeyin; ama bu kayıtlar sizi hak kaybına karşı düşünmeye zorlamasın, en güvenli yol alacağı mümkün olan en kısa sürede talep etmektir.
Zorunlu Arabuluculuk: Dava Açmadan Önce Geçilecek Kapı
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu‘nın 3. maddesi, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabulucuya başvurmayı dava şartı yapmıştır. Başvurmadan açılan dava, karşı taraf itiraz etmese bile esasına girilmeden usulden reddedilir. 1 Eylül 2023’ten itibaren, bu alacak ve tazminatlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları da kapsamdadır (7445 sayılı Kanun). Bu yüzden bir işçilik alacağı için icra takibi başlatılıp borçlu itiraz ederse, itirazın iptali davasından önce arabulucuya gitmek gerekir.
Kuralın pratik özeti şöyledir:
| Konu | Kural |
|---|---|
| Kapsam | Kıdem, ihbar, fazla mesai, hafta tatili, UBGT, yıllık izin, ödenmeyen ücret, prim gibi tüm işçi alacakları; işe iade; işverenin işçiden alacakları; bunlarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları. |
| Kapsam dışı | İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları (7036 m.3/3). |
| Başvuru yeri | Karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki arabuluculuk bürosu. |
| Süre | Arabulucu görevlendirmeden itibaren üç haftada sonuçlandırır, zorunlu hâllerde bir hafta uzatabilir. |
| İşe iade süreleri | Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde başvuru, son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava. |
| Zamanaşımına etkisi | Başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez. |
| İlk toplantıya katılmamak | Geçerli mazereti olmadan katılmayan taraf, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin ve vekâlet ücretinin yarısına katlanır. |
| Alacak kalemleri | Başvuruda ve son tutanakta her kalem tek tek yazılmalıdır; tutanakta olmayan kalem için dava şartı eksik sayılabilir. |
| Anlaşma | Şartları taşıyan anlaşma belgesi ilam niteliğindedir ve anlaşılan konularda dava açılamaz (6325 m.18). |
| Ücret | Anlaşma halinde tarifeye göre anlaşılan miktar üzerinden, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit karşılanır. Anlaşılamazsa ilk iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı öder. |
Başvuru formundaki kalem listesinin neden davanın kaderini belirlediğini, Yargıtay ile Anayasa Mahkemesinin son tutanakta yer almayan kalemlere bakışını, işe iade anlaşmasında yazılması zorunlu üç unsuru, 2026 tarifesine göre arabulucu ücreti hesabını ve katılmama yaptırımının tabloda gösterilen sonuçlarını iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazımızda ayrıntılı anlattık. Arabuluculuk anlaşmayla biterse süreç orada kapanır. Anlaşmazlıkla biterse son tutanak dava dilekçesine eklenir ve sıra mahkemeye gelir.
İspat ve Deliller: Alacağınızı Nasıl Kanıtlarsınız?
İş davalarının büyük kısmı hukuki değil, delil davasıdır. Hak ne kadar açık olursa olsun ispatlanamayan alacak hüküm altına alınamaz. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nın 190. maddesine göre kanunda özel bir düzenleme bulunmadıkça ispat yükü, iddia ettiği vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. İş hukukunda bu genel kural bazı konularda işçi, bazılarında işveren lehine ayrışır:
| Ne ispatlanacak? | İspat yükü kimde? | En güçlü deliller |
|---|---|---|
| Çalışma süresi, işe giriş ve çıkış tarihi | İşçi | SGK hizmet dökümü, bordrolar, iş sözleşmesi, işe giriş bildirgesi, tanık. Sigortasız dönem için hizmet tespit davası gerekebilir. |
| Ücretin miktarı | İşçi | Bordro, banka hesap dökümü, iş sözleşmesi, sosyal yardım ödemelerine ilişkin kayıtlar. |
| Ücretin ödendiği | İşveren | Banka dekontu, imzalı ücret pusulası. Ödeme iddiası kanundaki parasal sınırı aşıyorsa senetle ispat gerekir (HMK m.200). |
| Fazla mesai yapıldığı | İşçi | Giriş çıkış kayıtları, turnike, vardiya çizelgesi, puantaj, iş e-postaları, tanık. Yalnızca tanıkla ispatta hakkaniyet indirimi yapılır. |
| Yıllık iznin kullanıldığı | İşveren | İzin kayıt belgesi (işveren bunu tutmak zorundadır, 4857 m.56), işçinin imzalı izin formu. |
| Feshin geçerli sebebe dayandığı (işe iade) | İşveren | Performans kayıtları, uyarılar, tutanaklar, işletmesel karar belgeleri (4857 m.20). |
| Feshin başka bir sebebe dayandığı (örneğin sendikal) | İşçi | Yazışmalar, tanıklar, sendika üyeliği kayıtları (4857 m.20). |
| Haklı fesih sebebi | Feshi haklı gösteren taraf | Fesih bildirimi, tutanaklar, tanık, yazışma, rapor. |
| Ayrımcılık ve eşit işlem ihlali | İşçi güçlü bir ihtimal gösterir, sonra işveren ihlalin bulunmadığını ispatlar | Emsal çalışanlara ilişkin bilgiler, ücret farkları, yazışmalar (4857 m.5). |
Bordro, İbraname ve İmzalı Belgeler
İşçilerin en çok hata yaptığı yer imzadır. Her ay imzaladığınız bordro, ücretin ödendiğine ve bordroda gösterilen kalemlere dair güçlü bir delildir. Bordroda fazla mesai karşılığı bir tutar gösteriliyor ve ihtirazi kayıt konulmadan imzalanıyorsa, bu kalemler yönünden işçi aleyhine delil oluşur. Bordroyu imzalarken “fazla mesai ve diğer alacaklarım saklıdır” gibi bir ihtirazi kayıt düşmek bu etkiyi azaltır. İş sözleşmesi sona erdikten sonra imzalanan ibraname ise yalnızca belirli şartları taşıyorsa bağlayıcıdır: yazılı olması, sözleşme sona erdikten en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacakların tür ve miktarının yazılması ve ödemenin tam olarak banka aracılığıyla yapılması. Ayrıntılar ibraname imzaladım ne olur yazımızda, fazla mesaide bordronun etkisi fazla mesai ücreti yazımızda anlatılmıştır.
Tanık, Bilirkişi ve İşverenin Belge Sunma Yükü
Yazılı delil yoksa tanık devreye girer. Mahkeme tanığın işçiyle aynı dönemde ve aynı bölümde çalışıp çalışmadığına, beyanının tutarlılığına ve dosyadaki diğer delillerle uyumuna bakar. İşverene karşı kendisi de dava açmış tanıkların beyanları menfaat birliği nedeniyle ihtiyatla karşılanır. Fazla çalışma yalnızca tanık beyanıyla ispatlanmışsa hâkim hesaplanan alacaktan takdiri bir indirim yapar; uygulamada bu indirim çoğunlukla yüzde otuz civarındadır, alacak yazılı belgeyle kesin olarak belirlenebiliyorsa indirim yapılmaz.
Alacak hesabı çoğu dosyada bilirkişiye yaptırılır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nın 266. maddesi, çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde mahkemenin bilirkişinin görüşünü almasına imkân verir. İşçilik alacaklarında bilirkişi, bordroları, ücret, çalışma süresi ve izin kayıtlarını esas alarak kıdem, ihbar, fazla mesai, izin gibi kalemleri hesaplar ve mahkeme bu rapora büyük ölçüde dayanır. Rapora itiraz hakkınız vardır; ama itirazın başarılı olması için ya yanlış kaydın ya da hatalı hesap yönteminin somut olarak gösterilmesi gerekir. Puantaj, vardiya çizelgesi ve ödeme kayıtları işverenin tutmakla yükümlü olduğu belgelerdir. Mahkemenin istediği belgeyi haklı neden olmadan sunmayan işveren, bu davranışının işçi lehine yorumlanma riskiyle karşılaşır. Bu yüzden dava dilekçesinde belgelerin işverenden getirtilmesini talep etmek önemlidir.
Faiz: Alacağınıza Hangi Faiz İşler?
Alacağın kendisi kadar, üzerine işleyen faiz de sonucu etkiler. Özellikle uzun süren davalarda faiz, anaparanın önemli bir bölümüne ulaşabilir. İşçilik alacaklarında kanun üç tür faizi karşımıza çıkarır:
| Alacak | Faiz türü | Başlangıç | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Gününde ödenmeyen ücret | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | Ücretin ödeme gününden | 4857 m.34 |
| Kıdem tazminatı | Mevduata uygulanan en yüksek faiz | Uygulamada fesih tarihinden | 1475 m.14 |
| Fazla mesai, hafta tatili, UBGT, yıllık izin ücreti | Ücret niteliği nedeniyle uygulamada mevduat faizi yaklaşımı benimsenebilir | Alacağın niteliğine göre mahkemece belirlenir | Yargıtay uygulaması |
| İhbar, kötüniyet, işe iade, ayrımcılık tazminatı | Yasal (temerrüt) faizi | Temerrüt tarihinden, yani ihtar veya dava gibi bir tarihten | TBK m.117, m.120; 3095 m.1, m.2 |
| İş kazası ve mobbing tazminatı | Yasal faiz | Haksız fiilde fiilin işlendiği tarihten; sözleşmeye aykırılığa dayalı talepte temerrüt tarihinden | TBK m.117; yeni kurallar için iş kazası yazısına bakın |
Temerrüt için ihtar çok önemlidir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu‘nın 117. maddesine göre muaccel bir borcun borçlusu alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; borcun ifa edileceği gün belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüt oluşur. Ücret gibi ödeme günü belli alacaklarda ihtara gerek kalmaz. Ödeme günü belli olmayan tazminatlarda ise noter veya KEP yoluyla gönderilen bir ihtarname, faiz başlangıcını öne çekmenin en güvenli yoludur. Faizin ayrıca faiz doğurması yasaktır: temerrüt faizine, ayrıca temerrüt faizi yürütülemez (TBK m.121, 3095 m.3).
Yasal faiz oranının hesabı 2026’da değişti. 7589 sayılı Kanun ile değişen 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun m.1’e göre sözleşmeyle faiz belirlenmemişse yıllık faiz, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının önceki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi işlemlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde sekseni üzerinden ödenir. 30 Haziran günü bu oran önceki yılın 31 Aralık günü uygulanan orandan beş puan veya daha çok farklıysa, yılın ikinci yarısında 30 Haziran günü belirlenen oranın yüzde sekseni geçerli olur. Hangi dönemde hangi oranın uygulanacağını bilirkişi hesabı gösterir; geçiş dönemindeki alacaklarda yeni formülün etkisi dosyaya göre değişebilir.
İş Mahkemesinde Dava Süreci
Arabuluculuk anlaşmayla bitmediğinde veya arabuluculuk zorunlu olmayan bir dava söz konusu olduğunda (iş kazası gibi) alacak, iş mahkemesinde dava edilir. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.5’e göre iş mahkemeleri, işçi ile işveren arasında iş ilişkisi nedeniyle sözleşmeden veya kanundan doğan her türlü hukuk uyuşmazlığına bakar. İş mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar (m.2/3).
Yetkili mahkeme. Davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesi ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Davalı birden fazlaysa bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. İş kazasından doğan tazminat davalarında ayrıca kazanın veya zararın meydana geldiği yer ile zarar gören işçinin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir. Bu kurala aykırı yetki sözleşmeleri geçersizdir (m.6). Yani İzmir’de çalışan bir işçi, işveren şirketin merkezi başka bir ilde olsa bile İzmir iş mahkemesinde dava açabilir.
Yargılama usulü. İş mahkemelerinde basit yargılama usulü uygulanır (m.7/1). Bu usulde dava açılması ve davaya cevap verilmesi dilekçe ile olur, cevap süresi dava dilekçesinin davalıya tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m.317). Davaların yığılması hâlinde, yani aynı dilekçede kıdem, ihbar, fazla mesai ve izin gibi birden fazla talep varsa, her bir talebe ilişkin vakıalar bakımından ispat yükü ve deliller ayrı ayrı değerlendirilir (m.7/2). Dolayısıyla bir kalemin ispatlanamaması diğer kalemleri etkilemez. İş Mahkemeleri Kanununda hüküm bulunmayan hâllerde 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır (m.9).
Dava Aşamaları
| Aşama | Ne olur? |
|---|---|
| 1. Hazırlık | Fesih biçimi, süreler ve belgeler netleştirilir, alacak kalemleri hesaplanır, arabuluculuk son tutanağı alınır. |
| 2. Dava dilekçesi | Dilekçede mahkemenin adı, tarafların bilgileri, dava konusunun değeri, vakıaların özeti, delil listesi, hukuki sebepler ve açık talep sonucu bulunmalıdır (HMK m.119). Harç ve gider avansı dava açılırken yatırılır; eksikse mahkeme iki haftalık kesin süre verir (HMK m.120). |
| 3. Tebligat ve cevap | Dilekçe davalıya tebliğ edilir. Davalı iki hafta içinde cevap dilekçesi verir ve zamanaşımı, ibra gibi savunmalarını ileri sürer (HMK m.317). |
| 4. Tahkikat | Mahkeme işyerinden bordro, puantaj, izin ve SGK kayıtlarını getirtir, tanıkları dinler, gerekirse keşif yapar. |
| 5. Bilirkişi raporu | Alacak hesabı bilirkişiye yaptırılır. Taraflar rapora itiraz edebilir, mahkeme ek rapor isteyebilir. |
| 6. Karar | Mahkeme kabul, kısmen kabul veya ret kararı verir, faiz ve yargılama giderleri hükme bağlanır. |
| 7. Kanun yolları | İstinaf ve temyiz yolları açıktır. Süre, ilamın taraflara tebliğinden itibaren işler. Kanun yoluna başvurulan kararlar ivedilikle karara bağlanır (7036 m.7). İşe iade kararları istinafta kesindir. |
Kanun yolları için istinaf mahkemesi nedir ve temyiz nedir yazılarımıza bakabilirsiniz. İşe iade bakımından, 4857 sayılı Kanunun 20. maddesine göre istinaf mahkemesi ivedilikle ve kesin olarak karar verir; 7036 sayılı Kanunun 8. maddesi de bu davalarda verilen kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamayacağını belirtir.
Kısmi Dava, Islah ve 12. Yargı Paketi
İşçilik alacağı davasının en zor sorusu çoğu zaman “dilekçeye ne kadar yazacağım?” sorusudur. Fazla mesai ve benzeri kalemlerin tutarı bilirkişi hesabı yapılmadan bilinemez. Bu sorunu çözmek için kullanılan yollar 2026’da değişti:
- Belirsiz alacak davası kaldırıldı. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu‘nın 107. maddesindeki belirsiz alacak davası, 31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi) ile yürürlükten kaldırılmıştır (m.107 mülga). Kanunun geçiş hükmüne göre, kaldırılmadan önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder.
- Kısmi dava ve bir defaya mahsus artırım. Talep konusu bölünebilirse alacağın yalnızca bir kısmı dava edilebilir (HMK m.109/1). Davacı kalan kısımdan açıkça feragat etmedikçe feragat etmiş sayılmaz (m.109/3). Yeni dördüncü fıkraya göre alacağın bir kısmının dava edildiği durumlarda talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir ve artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır (m.109/4).
- Islah. Taraflar usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir, ancak aynı davada yalnızca bir kez ve tahkikatın sona ermesine kadar (HMK m.176, m.177). Islah eden taraf, ıslah sebebiyle geçersiz hâle gelen işlemler için yapılan yargılama giderlerini ve karşı tarafın zararını karşılar (m.178).
Pratik sonuç şudur: dilekçede her kalem için makul ve gerekçeli bir tutar talep edilmeli, bilirkişi raporu geldikten sonra artırım hakkı bilinçli kullanılmalıdır. Artırım hakkı tek bir defadır; yanlış zamanda kullanılırsa elde ikinci bir fırsat kalmaz. Bu yüzden kısmi dava stratejisini dava açılmadan önce planlamak gerekir.
Dava Yerine İcra Takibi: Ne Zaman Mümkün?
Her alacak için dava şart değildir. Tutarı belli ve bordroya, sözleşmeye veya banka kaydına dayanan alacaklar için doğrudan ilamsız icra takibi başlatılabilir. Örneğin bordroda yazılı ama ödenmemiş maaş, bu yolla takibe konulabilir. Borçlu itiraz ederse takip durur; alacaklı itirazın iptali davası açarak devam eder ve bu dava için arabuluculuk dava şartıdır. Süre bakımından itirazın tebliğinden itibaren bir yıllık hak düşürücü sürenin kaçırılmamasına dikkat edilmelidir. Fazla mesai gibi hesabı bilirkişiye bağlı, tutarı tartışmalı kalemlerde icra takibi genellikle dava ile birlikte düşünülür. İcra sürecini icra ne demek, cebri icra nedir ve haciz nedir yazılarımızda bulabilirsiniz.
Dava Masrafı, Harç ve Vekâlet Ücreti
Dava açmadan önce maliyetini bilmek gerekir. Arabuluculuk aşamasında harç yoktur, anlaşmazlıkla bitmesi hâlinde ilk iki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı öder. İş mahkemesinde ise aşağıdaki kalemler gündeme gelir:
| Kalem | Açıklama |
|---|---|
| Harçlar | Dava açılırken peşin harç ve başvurma harcı, karar çıkınca karar ve ilam harcı alınır. Tutarlar her yıl yeniden belirlenir ve talep edilen miktara göre değişir. |
| Gider avansı | Tebligat, posta ve benzeri giderler için dava açılırken mahkeme veznesine yatırılır. Yetmezse mahkeme iki haftalık kesin süre verir (HMK m.120). |
| Bilirkişi ücreti | Alacak hesabı için görevlendirilen bilirkişiye ödenir. Genellikle tarafça avans yatırılır, sonuçta haksız çıkana yüklenir. |
| Tanık ve keşif giderleri | Tanıkların çağrılması, gerekirse işyerinde keşif yapılması için ödenir. |
| Arabulucu ücreti | Anlaşamama durumunda Adalet Bakanlığınca ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti yargılama giderlerinden sayılır. |
| Vekâlet ücreti | Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre haklı çıkan taraf lehine karşı taraftan alınır. Avukatınızla anlaştığınız ücret ise ayrı bir konudur ve avukatlık sözleşmesine tabidir. |
Dava sonunda yargılama giderleri ve vekâlet ücreti genel olarak aleyhine hüküm verilen tarafa yüklenir. İki taraf da kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri tarafların haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m.326). Bu yüzden gerçekçi olmayan fazla yüksek tutarlarla dava açmak, kazanılsa bile maliyet bakımından risk taşır. Arabuluculuk ilk toplantısına mazeretsiz katılmayan tarafın giderlerde ve vekâlet ücretinde yarı yarıya yaptırıma uğradığını da unutmayın.
Dava masrafının güncel tahmini için dava masrafı hesaplama aracımızı, vekâlet ücretinin hesabı için vekâlet ücreti hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Başvurudan Önce Hazırlanacak Belgeler
Belgeler, alacağın hem hesaplanmasında hem ispatında belirleyicidir. İşten ayrılmadan önce ulaşabildiğiniz her belgenin kopyasını alın; ayrıldıktan sonra erişim çoğu zaman zorlaşır:
- İş sözleşmesi ve varsa ek protokoller, personel yönetmeliği, işe giriş evrakı.
- Bordrolar ve ücret pusulaları (özellikle fazla mesai, izin ve prim tahakkuklarını gösterenler).
- Banka hesap dökümü ve ödeme dekontları: maaşın ne zaman ve ne kadar yattığını gösterir.
- SGK hizmet dökümü: e-Devlet üzerinden alınır, gün ve prim bildirimini gösterir.
- Fesih belgeleri: işveren feshi ise fesih bildirimi, işçi feshi ise noter ihtarı, istifa dilekçesi, çıkış belgeleri ve SGK işten çıkış kodu.
- Çalışma saati kayıtları: puantaj, vardiya çizelgesi, turnike ve kart okutma kayıtları, iş e-postaları ve mesajlar.
- İzin kayıtları: izin formları, izin kayıt belgesi, yazışmalar.
- Yazışmalar: maaş gecikmesi, fazla mesai, baskı veya fesih konusunda işverenle yapılan yazılı ve elektronik yazışmalar.
- Tanıklar: aynı dönemde aynı bölümde çalışan kişilerin adı ve iletişim bilgisi.
- İmzaladığınız belgeler: ibraname, ikale, makbuz, taahhütname, istifa dilekçesi.
Elinizde olmayan belgeler dava sırasında işverenden getirtilebilir. Dava dilekçesinde hangi belgelerin işverende bulunduğunu açıkça belirtmek ve getirtilmesini talep etmek bu yüzden önemlidir.
İşçilik Alacağı İçin Adım Adım Yol Haritası
Dosyalar birbirinden farklı olsa da çoğu işçilik alacağı uyuşmazlığında izlenen sıra benzerdir:
- Sürelerin dökümünü çıkarın. İşten ayrılış tarihini, fesih bildiriminin tebliğ tarihini ve ayrılış şeklini yazın. İşe iade istiyorsanız bir aylık süre bu andan başlar. Haklı fesih yapacaksanız ahlak ve iyi niyet hallerinde 6 iş günü içinde hareket edin.
- Ayrılış biçimini doğru kurun. İstifa mı, haklı fesih mi, işveren feshi mi? Bu seçim kıdem ve ihbar tazminatını belirler. Emin değilseniz fesih bildirimini göndermeden önce bir avukata danışın. İstifa eden işçi kıdem tazminatı yazısı bu karar için başlangıç noktasıdır.
- Belgeleri toplayın. Yukarıdaki belge listesini kullanın ve ayrılmadan önce kopyalarını alın.
- Alacağı kalem kalem hesaplayın. İşçilik alacağı hesaplama aracımızla başlayın, kıdem ve ihbar için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızı kullanın. Tutarı bilirkişi raporuyla karşılaştıracağınız için hesabınızı kaydedin.
- İmzadan kaçının veya ihtirazi kayıt koyun. İbraname, ikale, bordro ve makbuz imzalamadan önce neyi kapsadığını okuyun. İbraname imzaladım ne olur yazısı bu noktayı açar.
- Gerekirse ihtar çekin. Ödeme günü belli olmayan alacaklarda noter veya KEP ihtarı, temerrüt tarihini öne çeker ve faiz başlangıcını belirler.
- Arabulucuya başvurun. Dava şartı olan konularda her kalemi tek tek yazarak başvurun. Zamanaşımı bu başvuruyla durur. Ayrıntı için iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazısına bakın.
- Anlaşma mı, dava mı? Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa belge ilam niteliğindedir ve anlaşılan konularda dava açılamaz. Sağlanamazsa son tutanak dilekçeye eklenerek iş mahkemesinde dava açılır.
- Kararı icra ile tahsil edin. Kesinleşen karar ilamlı icra takibine konur. Ödeme yapılmazsa haciz yolu açıktır.
Örnek Hesap: Bir İşçilik Alacağı Nasıl Çıkar?
Aşağıdaki örnek, fesih biçiminin tutarı nasıl değiştirdiğini göstermek içindir. Rakamlar varsayımdır ve hesapta yalnızca brüt tutarlar kullanılmıştır:
- İşçinin giydirilmiş aylık brüt ücreti 45.000 TL, günlük brüt ücreti 1.500 TL (45.000 / 30).
- İşe giriş ile çıkış arasında 4 yıl 3 ay (4,25 yıl) geçmiştir. İş sözleşmesi 1 Temmuz ile 31 Aralık 2026 arasında sona ermiştir; aylık ücret tavan olan 73.729,87 TL’nin altındadır, yani tavan uygulanmaz.
- Son 2 aylık ücret ödenmemiş, 10 gün yıllık izin kullanılmamıştır.
- Bildirim süresi, 3 yıldan fazla çalışıldığı için 8 hafta (56 gün) olur.
| Kalem | Hesap | İşveren bildirim süresi vermeden feshederse | İşçi süresine uyarak istifa ederse |
|---|---|---|---|
| Kıdem tazminatı | 45.000 x 4,25 | 191.250,00 TL | 0 TL |
| İhbar tazminatı | 1.500 x 56 gün | 84.000,00 TL | 0 TL |
| Ödenmeyen 2 aylık ücret | 45.000 x 2 | 90.000,00 TL | 90.000,00 TL |
| Kullanılmayan yıllık izin ücreti | 1.500 x 10 gün | 15.000,00 TL | 15.000,00 TL |
| Toplam brüt alacak (faiz hariç) | 380.250,00 TL | 105.000,00 TL |
Aynı çalışma süresi ve aynı ücret, ayrılış biçimine göre 380.250 TL veya 105.000 TL ile sonuçlanabilir. Fark tamamen kıdem ve ihbar tazminatından gelir. Bu yüzden fesih bildirimini göndermeden önce biçimi düşünmek, tutarı en çok etkileyen karardır. Haklı nedenle işçinin kendisinin feshettiği durumda kıdem tazminatı yine doğar (191.250,00 TL), ihbar tazminatı ise doğmaz.
Brüt tutarlardan yapılacak kesintiler de kaleme göre değişir. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir: bu örnekte 191.250 x 0,00759 = 1.451,59 TL, net 189.798,41 TL. İhbar tazminatında gelir vergisi ve damga vergisi, ücret ve izin ücretinde ise ayrıca SGK işçi payı ve işsizlik sigortası primi kesilir. Faiz ve fazla mesai gibi diğer kalemler bu örneğe eklenmemiştir.
Hesaplama Araçlarımız: Hangisini Ne İçin Kullanmalısınız?
| Araç | Ne hesaplar? |
|---|---|
| İşçilik alacağı hesaplama aracı | Fazla mesai, UBGT, hafta tatili, yıllık izin ve diğer ücret niteliğindeki alacakların tutarı. |
| Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı | Çalışma süresi, ücret ve ayrılış tarihine göre güncel tavanla kıdem ve ihbar tazminatı. |
| İşsizlik maaşı hesaplama aracı | İşten ayrıldıktan sonra İŞKUR’dan alınabilecek işsizlik ödeneğinin tahmini tutarı ve süresi. |
| Dava masrafı hesaplama aracı | Dava açmanın tahmini harç ve gider maliyeti. |
| Vekâlet ücreti hesaplama aracı | Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre vekâlet ücreti. |
Araçlar yön gösterir, bilirkişi hesabının yerini tutmaz. Gerçek dosyalarda ücret unsurları, çalışma düzeni, ödenen tutarlar ve faiz başlangıç tarihleri sonucu değiştirebilir.
İşverenler İçin Notlar
İşçilik alacağı uyuşmazlıkları, işveren açısından büyük ölçüde önlenebilir uyuşmazlıklardır. Dava riskini ve maliyetini düşüren başlıca noktalar şunlardır:
- Ücreti gününde ve banka yoluyla ödeyin. Gecikme hâlinde mevduata uygulanan en yüksek faiz işler, işçi 20 gün sonra çalışmaktan kaçınabilir ve haklı fesih ile kıdem tazminatı tehlikesi doğar (4857 m.34).
- Doğru bordro düzenleyin. Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücretlerini bordroda ayrı gösterin. Bordro ödemenin gerçek olduğunu ancak banka kaydıyla birlikte ispatlar.
- Çalışma kayıtlarını tutun. Puantaj, vardiya ve giriş çıkış kayıtları fazla mesai iddiasına karşı en güçlü savunmadır. Kayıt tutmayan işveren tanık beyanlarına karşı savunmasız kalır.
- İzin kayıt belgesi tutun. Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir.
- Feshi doğru kurgulayın. Geçerli sebebi yazılı ve somut gösterin, bildirim sürelerine uyun veya ücretini peşin ödeyin. İş güvencesi kapsamındaki işçi için sebebin geçerliliğini ispat yükü sizdedir.
- İbraname imzalatırken şartlara uyun. Sözleşme bittikten en az bir ay sonra, yazılı, alacak türü ve miktarı belirtilerek ve ödeme banka yoluyla yapılarak düzenlenmeyen belge size koruma sağlamaz.
- Arabuluculuk toplantısına katılın. Mazeretsiz katılmamak, davayı kazansanız bile giderlerde ve vekâlet ücretinde yarı yarıya kayba yol açar. Yetkili kişiyi ve belgeleri hazır bulundurun.
- 270 saat sınırını izleyin. Yıllık fazla çalışma sınırı aşılsa da çalışmanın ücreti ödenmek zorundadır.
- Alt işveren ilişkisini kontrol edin. Asıl işveren, alt işverenin işçileri bakımından birlikte sorumlu olabilir ve izin gibi hakların kullanılmasını denetlemekle yükümlüdür (4857 m.56).
En Sık Yapılan Hatalar
- Süreleri kaçırmak. İşe iade için bir ay, dava için iki hafta çok kısadır ve telafisi yoktur.
- İstifa dilekçesi yazmak. Haklı sebebi olan işçi “istifa ediyorum” yazarsa kıdem tazminatı hakkını zayıflatır.
- Fesih bildirimini sebep yazmadan göndermek. Haklı fesihte sebep somut yazılmalıdır, tercihen noter veya KEP ile.
- Hakkını işten ayrılana kadar beklemek. Ücret ve fazla mesai alacakları her ay için ayrı zamanaşımına uğrar, beklemek eski ayların alacağını kaybettirir.
- Okumadan imzalamak. İbraname, ikale, makbuz ve bordro imzası alacağınızı kapatabilir.
- Bordroyu ihtirazi kayıt olmadan imzalamak. Fazla mesai ve diğer alacaklar için delil oluşturur.
- Kalemleri arabuluculuk başvurusunda genel yazmak. “İşçilik alacakları” demek yeterli değildir, her kalem tek tek yazılmalıdır.
- Belgeleri ayrılmadan önce toplamamak. Giriş çıkış kayıtları, yazışmalar ve izin formlarına erişim işten ayrılınca zorlaşır.
- Tanıklığı son ana bırakmak. Tanık adları ve iletişim bilgileri dava öncesinde not edilmelidir.
- Aynı saati iki kez hesaplamak. Fazla mesai ile hafta tatili ve genel tatil çalışmasını çakıştırmak hesabı şişirir ve itirazla düşer.
- Gerçekçi olmayan tutarla dava açmak. Yüksek ve ispatsız talepler, kazanılsa bile giderler yönünden risk taşır.
- Zamanaşımına yaklaşırken dava açmak yerine bekletmek. Arabuluculuk başvurusu süreyi durdurur, süre dolmadan yapılmalıdır.
Örnek Durumlar
Aşağıdaki kısa senaryolar genel çerçeveyi gösterir. Her somut olay kendi delillerine göre değerlendirilir:
| Durum | Muhtemel değerlendirme |
|---|---|
| İşçi 6 yıldır çalışıyor, son 3 aydır maaş yatmıyor. | Ödeme gününden 20 gün geçtiği için çalışmaktan kaçınabilir. Ücret ve haklı feshe bağlı kıdem tazminatı için hareket edilecekse 6 iş günü kuralına ve fesih bildiriminin biçimine dikkat edilmelidir. |
| İşçi işten çıkarıldı, kıdemi 3 yıl, işyerinde 80 işçi var, sebep gösterilmedi. | İş güvencesi kapsamındadır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmalı, anlaşılamazsa iki hafta içinde dava açmalıdır. Kıdem, ihbar ve diğer alacaklar için de talep yazılabilir. |
| İşçi 8 aydır çalışıyor, işyerinde 12 işçi var, işten çıkarıldı. | İş güvencesi kapsamında değildir (30 işçi ve 6 ay şartı). Kıdem şartı da bir yıl olduğundan doğmaz. Ücret, izin ve bildirim süresine uyulmadıysa ihbar tazminatı istenebilir. |
| İşçi 2 yıl önce istifa etti, şimdi fazla mesai ücreti istiyor. | Fazla mesai alacağı için zamanaşımı beş yıldır ve süre her ay için ayrı işler. Geriye dönük en çok son beş yılın alacağı istenebilir. İspat belgeleri ve tanıklar dosyanın gücünü belirler. |
| İşçi ayrılırken “hiçbir alacağım kalmamıştır” yazan bir kâğıt imzaladı, para elden verildi. | Elden ödeme ve genel ifade ibra şartlarını taşımaz. Belge, gerçekten ödenen tutar bakımından makbuz hükmünde kalabilir; kalan alacak için dava açılabilir. |
| İşçi arabulucuya sadece “işçilik alacakları” yazarak başvurdu. | Son tutanakta kalemler yazılı değilse dava aşamasında usulden ret riski doğar. Yeni başvuru zamanaşımı bakımından süre dolmadan yapılmalıdır. |
| İşçi iş kazası geçirdi, tazminat istiyor. | İş kazası tazminatı davası için arabuluculuk dava şartı değildir. Aynı olaydan kıdem gibi alacak da isteniyorsa o kalem için ayrıca değerlendirilir. |
| İşçi bildirim süresine uymadan işi bıraktı. | İşveren bildirim süresine ait ücret tutarında ihbar tazminatı isteyebilir. İşçi de çalıştığı dönemin ücretini ve kullanmadığı izin ücretini alır. |
Hukuki Dayanak
Bu yazıda atıf yapılan başlıca düzenlemeler şunlardır:
- 4857 sayılı İş Kanunu: m.5 (eşit işlem), m.17 (bildirim süreleri), m.18 ila m.21 (iş güvencesi ve işe iade), m.24 ve m.25 (haklı fesih), m.26 (fesih hakkının süresi), m.32 ve m.34 (ücret, zamanaşımı, ödenmeyen ücret), m.37 (ücret pusulası), m.41 (fazla çalışma), m.46 ve m.47 (hafta tatili, genel tatil), m.53, m.56 ve m.59 (yıllık izin), Ek m.3 (beş yıllık zamanaşımı),
- 1475 sayılı İş Kanunu: m.14 (kıdem tazminatı),
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu: m.2, m.3 (dava şartı arabuluculuk), m.5 (görev), m.6 (yetki), m.7 ve m.8 (yargılama usulü ve kanun yolları), m.9 (HMK’ya atıf),
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu: arabuluculuk sürecinin işleyişi, tutanak ve anlaşma belgesi,
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.117 ve m.120 (temerrüt), m.121 (faizde temerrüt), m.146 ve m.147 (zamanaşımı süreleri), m.148 (sürelerin kesinliği), m.152 ila m.156 (zamanaşımının bağlı alacaklara etkisi, durması ve kesilmesi), m.160 ve m.161 (zamanaşımından feragat ve ileri sürülmesi), m.417 (işverenin işçiyi koruma borcu),
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.109 (kısmi dava), m.119 ve m.120 (dava dilekçesi, harç ve gider avansı), m.176 ila m.178 (ıslah), m.190 (ispat yükü), m.200 (senetle ispat), m.266 (bilirkişi), m.317 (basit yargılamada cevap süresi), m.326 (yargılama giderleri),
- 3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun: m.1 ila m.3 (yasal faiz, temerrüt faizi, mürekkep faiz yasağı),
- 7589 sayılı Kanun (12. Yargı Paketi): HMK m.107’nin kaldırılması, HMK m.109’a dördüncü fıkra eklenmesi, 3095 m.1’in değiştirilmesi,
- 7445 sayılı Kanun: itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarının arabuluculuk kapsamına alınması,
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu: ilamsız ve ilamlı icra takibi.
Sık Sorulan Sorular
İşçilik alacakları nelerdir?
İşçinin iş ilişkisi nedeniyle işverenden isteyebileceği para alacaklarıdır. Maaş, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti ile yıllık izin ücreti gibi ücret niteliğindeki alacaklar ve kıdem, ihbar, kötüniyet, işe iade, ayrımcılık, iş kazası ve mobbing tazminatı gibi tazminatlar bu başlık altında toplanır. Hangi kalemin doğacağı, iş sözleşmesinin nasıl sona erdiğine göre değişir.
İşçilik alacakları nasıl hesaplanır?
Her kalem kendi formülüyle ayrı hesaplanır. Kıdem tazminatı her tam yıl için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarındadır ve tavanı aşamaz. İhbar tazminatı 2, 4, 6 veya 8 haftalık ücrettir. Fazla mesai saat ücretinin %50 fazlasıyla, yıllık izin ücreti son günlük ücretle kullanılmayan gün sayısının çarpılmasıyla bulunur. Başlangıç için işçilik alacağı hesaplama aracımızı ve kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz. Mahkemedeki kesin hesabı bilirkişi yapar.
İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadar?
Ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti, yıllık izin ücreti, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırı fesih tazminatı için beş yıldır. Ücret ve fazla mesai alacaklarında süre her ayın alacağı için ayrı işler. İşe iade için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulur ve son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılır.
İşçilik alacağı davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu mu?
Evet. İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerinde arabuluculuk dava şartıdır, başvurmadan açılan dava usulden reddedilir. İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları kapsam dışıdır. Ayrıntılar iş davalarında zorunlu arabuluculuk yazımızdadır.
İşçilik alacağı davası nerede açılır?
İş mahkemesinde. Davalının yerleşim yeri mahkemesi veya işin yapıldığı yer mahkemesi yetkilidir. Bu sebeple İzmir’de çalışan bir işçi, işveren şirketin merkezi başka bir ilde olsa bile İzmir iş mahkemesinde dava açabilir. Aksi yöndeki yetki sözleşmeleri geçersizdir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar.
İşçilik alacağı davası ne kadar sürer?
Kesin bir süre vermek doğru olmaz. Süre; mahkemenin iş yüküne, delillerin toplanmasına, tanık sayısına ve bilirkişi raporlarına bağlı olarak değişir. Kanun, iş mahkemelerinde basit yargılama usulünü ve kanun yoluna başvurulan kararlarda ivediliği öngörür, ancak uygulamada bilirkişi aşaması ve itirazlar süreyi uzatır. Arabuluculuk aşaması ise görevlendirmeden itibaren üç hafta, zorunlu hâllerde bir hafta uzatma ile sınırlıdır.
Maaşım ödenmiyorsa ne yapabilirim?
Ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir sebep olmadan ödenmeyen ücret için işçi iş görmekten kaçınabilir ve bu sebeple işten çıkarılamaz. Alternatif olarak haklı nedenle sözleşmeyi feshedip kıdem tazminatı isteyebilir ya da çalışmaya devam ederek alacağı talep edebilir. Gününde ödenmeyen ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler. Ayrıntılar maaş ödenmezse ne yapılır yazımızdadır.
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Kural olarak hayır. Sade bir istifada kıdem tazminatı doğmaz. Ancak işçi 4857 sayılı Kanunun 24. maddesindeki haklı sebeplerden biriyle sözleşmeyi derhal feshederse, örneğin ücreti ödenmiyorsa, sigorta primi eksik yatırılıyorsa veya mobbinge uğruyorsa kıdem tazminatına hak kazanır. Bu yüzden fesih bildiriminde “istifa” kelimesini kullanmadan, sebebi somut yazmak gerekir. Konu istifa eden işçinin kıdem tazminatı yazımızda ayrıntılıdır.
Hangi hâllerde kıdem tazminatı alınır?
Aynı işverende en az bir yıl çalışılmış olmak şartıyla; işverenin ahlak ve iyi niyete aykırılık dışındaki sebeplerle feshi, işçinin haklı nedenle feshi, muvazzaf askerlik, emeklilik için aylık veya toptan ödeme almak amacıyla ayrılma (yaş dışındaki şartları tamamlayıp kendi isteğiyle ayrılma dahil), kadın işçinin evlendikten sonra bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü hâllerinde alınır (1475 m.14).
Kıdem tazminatı tavanı kaç TL?
1 Temmuz ile 31 Aralık 2026 arasında sona eren iş sözleşmeleri için 73.729,87 TL, 1 Ocak ile 30 Haziran 2026 arası için 64.948,77 TL’dir. Tavan, ödeme tarihine değil iş sözleşmesinin sona erdiği tarihe göre belirlenir. Hesaplanan tutar, bir yıllık tazminat için bu sınırı aşamaz.
Kıdem tazminatından hangi kesintiler yapılır?
Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi (binde 7,59) kesilir, gelir vergisi alınmaz. İhbar tazminatında gelir vergisi ve damga vergisi, ücret ve yıllık izin ücretinde ise ayrıca SGK işçi payı ve işsizlik sigortası primi kesilir.
İhbar tazminatı kaç haftalık ücrettir?
Kıdeme göre değişir: altı aydan az çalışmışsa iki hafta, altı aydan bir buçuk yıla kadar dört hafta, bir buçuk yıldan üç yıla kadar altı hafta, üç yıldan fazla sekiz hafta. Bildirim süresine uymayan taraf, bu süreye ait ücret tutarında tazminat öder. İşveren, ücreti peşin ödeyerek de sözleşmeyi feshedebilir. Haklı nedenle derhal fesihte ihbar tazminatı doğmaz. Ayrıntılar ihbar süresi yazımızdadır.
Fazla mesai nasıl ispatlanır?
Fazla mesaiyi işçi ispatlar. Giriş çıkış ve kart okutma kayıtları, puantaj, vardiya çizelgesi, iş e-postaları ve tanık beyanları kullanılır. Yazılı kayıtlar tanıktan daha güçlüdür. Yalnızca tanık beyanıyla ispatlanan fazla mesaide mahkeme uygulamada çoğunlukla yüzde otuz civarında bir hakkaniyet indirimi yapar. İhtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro işçi aleyhine delil oluşturabilir. Ayrıntılar fazla mesai ücreti yazımızdadır.
İşten ayrılınca kullanmadığım yıllık izinler ödenir mi?
Evet. İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, hak edilip kullanılmayan yıllık izin sürelerinin ücreti sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden ödenir. Bu ücretin zamanaşımı sözleşmenin sona erdiği tarihten başlar ve beş yıldır. Ayrıntılar yıllık izin ücreti yazımızdadır.
Bordro imzaladım, alacağımdan vazgeçmiş olur muyum?
Hayır, bordro bir ibra değildir. Ancak ihtirazi kayıt konulmadan imzalanan bordro, bordroda gösterilen kalemler ve ödeme yönünden işçi aleyhine güçlü bir delil olur. Fazla mesai gibi bordroda yer almayan veya sembolik gösterilen alacaklar için bordro tek başına engel olmaz; bordro muvazaalıysa gerçek çalışma diğer delillerle ispatlanabilir.
İbraname imzaladım, dava açabilir miyim?
Çoğu durumda evet. İbranamenin geçerli olması için yazılı olması, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacakların tür ve miktarının yazılması ve ödemenin tam olarak banka aracılığıyla yapılması gerekir. Biri eksikse belge sizi bağlamaz. İş sözleşmesi devam ederken imzalanan ibraname de geçersizdir. Ayrıntılar ibraname imzaladım ne olur yazımızdadır.
İşten çıkarıldım, işe iade için ne kadar sürem var?
Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmanız gerekir. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır. İşyerinde en az 30 işçi çalışması ve sizin en az altı aylık kıdeminizin bulunması gerekir. Süreler hak düşürücüdür. Ayrıntılar işe iade davası ve süreçleri yazımızdadır.
Sigortasız veya eksik sigortalı çalıştım, ne yapmalıyım?
e-Devlet’ten SGK hizmet dökümünüzü alın ve çalıştığınız süre ile bildirilen süreyi karşılaştırın. Bildirilmeyen çalışma için hizmet tespit davası açılabilir; bu dava için arabuluculuk genel kabule göre dava şartı değildir. Aynı dilekçede alacak da isteniyorsa o kalemler için ayrıca değerlendirilir. Ayrıntılar SGK hizmet tespit davası yazımızdadır.
İşçilik alacaklarına faiz işler mi?
Evet. Gününde ödenmeyen ücrete ve kıdem tazminatına mevduata uygulanan en yüksek faiz işler. Diğer tazminatlarda temerrüt tarihinden itibaren yasal faiz uygulanır. Temerrüt için muaccel borçta alacaklının ihtarı gerekir, ödeme günü belliyse günün geçmesiyle temerrüt oluşur. Faize faiz yürütülemez.
Dava masrafını ve avukat ücretini kim öder?
Dava açılırken harç ve gider avansını davacı yatırır. Dava sonunda yargılama giderleri ve karşı vekâlet ücreti genel olarak aleyhine hüküm verilen tarafa yüklenir, iki taraf da kısmen haklı çıkarsa haklılık oranına göre paylaştırılır. Arabuluculukta ilk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, haklı çıksa bile gider ve vekâlet ücretinin yarısına katlanır. Tahmini maliyet için dava masrafı hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı? Şimdi dava nasıl açılır?
31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 12. Yargı Paketi (7589 sayılı Kanun) ile HMK m.107 yürürlükten kaldırıldı. Kaldırılmadan önce açılmış davalarda eski hüküm uygulanmaya devam eder. Yeni düzende alacağın bir kısmı dava edilir ve talep, aynı davada bir defaya mahsus olmak üzere tahkikatın sona ermesine kadar artırılabilir. Artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
İşçi öldüyse alacakları kime geçer?
İşçinin ölümü hâlinde kıdem tazminatı ile ödenmemiş ücret, izin ücreti ve diğer alacaklar mirasçılara geçer. Mirasçılar mirasçılık belgesiyle başvurur. Alacakların zamanaşımı mirasçılar için de işler, bu yüzden mirasçılık belgesi alma işlemini geciktirmemek gerekir.
İşveren de işçiden alacak talep edebilir mi?
Evet. İşçi bildirim süresine uymadan işi bırakırsa işveren bildirim süresine ait ücret tutarında tazminat isteyebilir. İşçiye karşı açılacak bu tür davalarda da arabuluculuk dava şartıdır. İşverenin eğitim gideri veya cezai şart gibi alacakları sözleşmeye ve kanuna uygunluğa göre değerlendirilir.
İş kazası tazminatı için arabuluculuk gerekir mi?
Hayır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davalarında arabuluculuk dava şartı değildir (7036 m.3/3). Aynı olaydan kıdem tazminatı gibi diğer işçilik alacakları da isteniyorsa, o kalemler için arabuluculuk ayrıca değerlendirilir. Ayrıntılar iş kazası tazminatı yazımızdadır.
İşçilik Alacakları ve İş Davalarında Hukuki Destek
İşçilik alacağı dosyalarında sonucu çoğu zaman bir ayrıntı belirler: kaçırılan bir süre, yanlış kurgulanmış bir fesih bildirimi, imzalanan tek bir belge, arabuluculuk başvurusundaki eksik bir kalem. Kotan & Gökce Hukuk Bürosu olarak İzmir’de işçilere alacak hesabı, fesih biçiminin belirlenmesi, ihtarname, arabuluculuk sürecinin yürütülmesi, işe iade, iş kazası ve SGK uyuşmazlıkları ile iş mahkemesinde dava sürecinde; işverenlere ise iş sözleşmeleri, fesih süreçleri, arabuluculuk görüşmeleri ve dava savunmasında destek veriyoruz. Ayrıntılı bilgi için İzmir iş hukuku avukatı, sosyal güvenlik kurumu uyuşmazlıkları ve kurumsal iş hukuku sayfalarımızı inceleyebilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
İş Hukuku Rehber Serimizdeki Diğer Yazılar
- İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi? Haklı nedenle fesih, süreler ve ispat
- Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır? Zam oranları, ispat ve zamanaşımı
- Yıllık İzin Ücreti Nasıl Hesaplanır? Hak, süre ve zamanaşımı
- Maaş Ödenmezse Ne Yapılır? 20 gün kuralı, haklı fesih ve alacak yolları
- Mobbing (Psikolojik Taciz) Nedir? İspat, tazminat ve haklı fesih
- İbraname İmzaladım, Ne Olur? İmza, bir ay kuralı ve banka ödemesi
- İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk Başvuru, süreler, tutanak ve ücret
- SGK Hizmet Tespit Davası Sigortasız ve eksik sigortalı çalışma
- İş Kazası Tazminatı Maddi ve manevi tazminat, rücu ve zamanaşımı
- İşverenin Haklı Nedenle Feshi Tazminatsız çıkarma şartları, 6 iş günü ve ispat
- İşe İade Davası ve Süreçleri Süreler, arabuluculuk ve boşta geçen süre
- İhbar Süresi Nedir? Kıdeme göre bildirim süreleri ve ihbar tazminatı
- Belirli Süreli İş Sözleşmeleri Süre, yenileme ve fesih
- 29 Ekim’de Çalışan İşçinin Ücreti ve İzin Hakları Bayram çalışması ve izin
- İşçilik Alacağı Hesaplama Fazla mesai, UBGT, hafta tatili ve yıllık izin hesabı
- Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama 2026 Güncel tavan, şartlar ve hesaplama aracı
- İşsizlik Maaşı Hesaplama Ödenek şartları, tutar ve süre
