2023 yılında yürürlüğe giren Sağlık Meslek Mensuplarının Serbest Meslek İcrası Hakkında Yönetmelik, hekim dışı birçok sağlık meslek grubuna kendi adlarına özel sağlık meslek hizmet birimi açma imkânı tanımış; ancak bu özgürlüğü ciddi sorumluluk ve sınırlamalarla dengelemiştir. Bu kapsamda ebe, hemşire, hemşireliğe eşdeğer sağlık memuru, podolog ve dil ve konuşma terapistleri için serbest çalışma modeli hem teknik hem de hukuki çerçevede yeniden tanımlanmıştır.
1. Kimler Serbest Olarak Sağlık Hizmeti Sunabilir?
Yönetmeliğe göre aşağıdaki meslek grupları, Türk vatandaşı olmak ve mesleki yeterliliğe sahip olmak koşuluyla kendi adlarına sağlık meslek hizmet birimi açabilir:
- Ebe
- Hemşire
- Hemşireliğe eşdeğer sağlık memuru
- Podolog
- Dil ve konuşma terapisti
Aynı unvana sahip en fazla üç kişi ortaklık kurabilir; ancak her biri için ayrı ruhsat ve ayrı uygulama odası bulunması şarttır.
2. Fiziksel Standartlar ve Zorunlu Donanım
Her sağlık meslek mensubu için en az 10 m² büyüklüğünde, lavabo içeren bir uygulama odası zorunludur.
Ayrıca:
- En az 8 m² bekleme salonu,
- Engelliye uygun tuvalet,
- Bakanlıkça belirlenen asgarî tıbbi cihaz ve donanım listesi (EK-4)
bulundurulmalıdır.
Dil ve konuşma terapistleri için özel kabin şartı bulunmaz; podologlar için ise kullanılan tüm cihazların ÜTS (Ürün Takip Sistemi)‘ne kayıtlı olması gerekir.
3. Hekim Bağlılığı: Her Uygulama Öncesinde Tanı ve Plan Zorunluluğu
Yönetmelik uyarınca bu gruplarda yer alan hiçbir sağlık meslek mensubu, kendi başına tanı koyamaz veya doğrudan tedavi planı başlatamaz. Hizmet sunabilmek için:
- İlgili hekim tarafından tanı konmuş olması,
- Tedavi planı ya da reçete düzenlenmiş olması,
- Bu belgelerin kayıt altına alınması,
zorunludur.
Dil ve konuşma terapistleri, örneğin artikülasyon bozukluğu ya da konuşma gecikmesi yaşayan bir çocuğa, hekim tanısı olmadan değerlendirme veya terapi uygulaması yapamaz.
Podologlar, nasır tedavisi, ayak tabanı düzeltme gibi işlemleri, ancak doktor planı kapsamında gerçekleştirebilir.
Ebe ve hemşireler ise enjeksiyon, pansuman, eğitim ve danışmanlık gibi görevlerini yine hekim planı çerçevesinde sunabilir.
4. Tanıtım, Tabela ve Unvan Kullanımı
Tüm bu meslek gruplarında:
- Sadece ad, soyad ve resmî meslek unvanı kullanılabilir.
- “Uzman hemşire”, “Ayak sağlığı uzmanı”, “Konuşma bozukluğu uzmanı” gibi ifadeler yalnızca akademik olarak belgelenmişse ve sade tipografiyle sunulmuşsa geçerlidir.
- Dış tabela en fazla 4 m², iç tabela 40×60 cm ile sınırlandırılmıştır.
Ayrıca kamu kurumlarını çağrıştıracak ad, simge, logo veya sembol kullanımı kesinlikle yasaktır.
5. Yasaklanan Uygulamalar
Bu meslek grupları için yönetmelikte açıkça yasaklanan bazı uygulamalar şunlardır:
- Tanı koymak, rapor yazmak veya reçete düzenlemek
- Tedavi planı dışında uygulama yapmak
- Ruhsatsız olarak sağlık hizmeti sunmak
- Medikal cihaz, gıda takviyesi, kozmetik ürün satmak
- Hizmet verilen bireyleri laboratuvar, hastane gibi yerlere yönlendirmek
- Birden fazla şube açmak veya evde, mobil olarak hizmet vermek
- Online danışmanlık adı altında tedavi hizmeti sunmak
6. Denetim, Kayıt ve KVKK Yükümlülüğü
Her işlem, elektronik ortamda, Bakanlık kayıt sistemine entegre olarak kayıt altına alınmalıdır.
Tüm veriler:
- KVKK (6698 sayılı Kanun),
- 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu,
- Ve ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak işlenmeli ve gizlilikle korunmalıdır.
Ayrıca her uygulama için bilgilendirilmiş rıza formu alınmalı ve sistemde saklanmalıdır. Bakanlık denetimlerinde bu belgelerin ibrazı zorunludur.
Sonuç:
Ebe, hemşire, podolog ve dil ve konuşma terapistleri için getirilen bu yeni düzenleme, mesleki özerkliği desteklerken, hizmetin kalitesini, hasta güvenliğini ve tıbbi denetimi koruma altına almayı hedeflemektedir. Ancak bu özerklik; sıkı hukuki sınırlamalar, yetki tanımları ve idari yükümlülükler ile dengelenmiştir.
Her bir meslek mensubunun ruhsat süreci, uygulama yetkisi, çalışan istihdamı, veri güvenliği ve tanıtım faaliyetlerini titizlikle yönetmesi; bu süreçlerde sağlık hukuku alanında uzman profesyonel danışmanlık alması, hem ruhsat güvencesi hem de mesleki itibar için kritik önem taşımaktadır.
